Το να ξεστομίζεις μια λέξη είναι σαν να χτυπάς μια νότα στο πληκτρολόγιο της φαντασίας.
Για όσα δεν μπορείς να μιλήσεις πρέπει να σωπαίνεις.

Ludwig Wittgenstein

Κυριακή, 31 Μαρτίου 2013

ΗΜΕΡΙΔΑ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

 Εχθές το πρωί, στο 1ο ΕΠΑΛ Καβάλας, με πρωτοβουλία του σχολικού συμβούλου  κυρίου Α.Κόκορη πραγματοποιήθηκαν τρία εργαστήρια με θέμα τη διδασκαλία της λογοτεχνίας με εφαρμογή της ομαδοσυνεργατικής μεθόδου  και αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών. Στο εργαστήριο, στο οποίο ήμουν υπεύθυνη είχα την τύχη και τη χαρά να βρεθώ με εξαιρετικούς συναδέλφους που έδειξαν πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, εργάστηκαν με όρεξη και είχαν πραγματικά πολύ αξιόλογες ιδέες. 
Το ποίημα με το οποίο ασχοληθήκαμε ήταν το ποίημα του Μανόλη Αναγνωστάκη "Στο παιδί μου". Το πρώτο μέρος  ήταν θεωρητικό και περιελάμβανε τρία βασικά θέματα: τους βασικούς άξονες του νέου προγράμματος σπουδών, τις αρχές της ομαδοσυνεργατικής μεθόδου και τα βασικά σημεία ενός διδακτικού σεναρίου λογοτεχνίας. Αφού τελείωσε το πρώτο μέρος, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε ομάδες και αξιοποιώντας τη δικτυογραφία που τους δόθηκε ανέλαβαν να ετοιμάσουν ένα φύλλο εργασίας με κάποιες δραστηριότητες. Οι ομάδες οι οποίες δημιουργήθηκαν ήταν οι εξής: οι βιογράφοι, οι ιστορικοί, οι καλλιτέχνες, οι γλωσσολόγοι, οι παραμυθάδες και οι ποιητές. Στη συνέχεια όλες οι ομάδες παρουσίασαν τα φύλλα εργασίας που ετοίμασαν και στο τέλος παρουσίασα τα φύλλα εργασίας που είχα ετοιμάσει εγώ. 
Όπως αντιλαμβάνεστε, η τρίωρη διάρκεια του εργαστηρίου δεν ήταν αρκετή για να λυθούν όλες οι απορίες και για να γίνει συζήτηση σε βάθος για το σενάριο και για τα φύλλα εργασίας.
Ελπίζω να ανταποκρίθηκα στις προσδοκίες των συναδέλφων φιλολόγων οι οποίοι θυσίασαν το πολύτιμο πρωινό του Σαββάτου για να συμμετέχουν στο εργαστήριο. Τους ευχαριστώ θερμά που με τίμησαν με την παρουσία τους. Θέλω επίσης να ευχαριστήσω τη συνάδελφο μου και καλή φίλη, κυρία Αρβανιτοπούλου Σταυρούλα για την πολύτιμη  βοήθεια της πριν και κατά τη διάρκεια της χθεσινής ημερίδας.


Τρίτη, 26 Μαρτίου 2013

ΟΙ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ


ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ from Αλεξάνδρα Γερακίνη



ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ

Επίθετα
Επιρρήματα
Επιρρήματα σε –α/-ά/-ιά
α)εύκολος-ωραίος
     β)μακρύς-βαρύς
     γ)ζηλιάρης
     δ)λυπημένος
α)εύκολα- ωραία
β)μακριά- βαριά
      γ)ζηλιάρικα
      δ)λυπημένα
Επιρρήματα σε ως/-ώς
α)σαφής-συνήθης
      β)απόλυτος
      γ)επείγων
α)σαφώς- συνήθως
      β)απολύτως
      γ)επειγόντως
-ού
     
     αυτού-αλλού
-θε

     εδώθε-εκείθε

Επιρρήματα που σχηματίζονται και με την προσθήκη της κατάληξης –α αλλά και της κατάληξης -ως
απλά
με απλότητα
απλώς
μόνο
άμεσα
χωρίς τη μεσολάβηση κάποιου
αμέσως
χωρίς καθυστέρηση
αδιάκριτα
χωρίς διακριτικότητα
αδιακρίτως
χωρίς διάκριση
έκτακτα
πολύ ωραία
εκτάκτως
ξαφνικά
τέλεια
με τελειότητα
τελείως
εντελώς
ακριβά(ακριβός)
ποσοτικό επίρρημα
ακριβώς(ακριβής)
τροπικό επίρρημα

ΣΥΝΔΕΤΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΦΡΑΣΕΙΣ
ΣΥΖΕΥΞΗ
και, επίσης, παράλληλα, ταυτόχρονα, εξάλλου, ακόμα, επιπροσθέτως, επιπλέον, αλλά και, όμοια, εκτός από αυτά, ας σημειωθεί ακόμη ότι, το ίδιο συμβαίνει και …..
ΑΝΤΙΘΕΣΗ
εξάλλου, όμως, αλλά, αντίθετα, ωστόσο, όμως, απεναντίας, εντούτοις,  ενώ, παρόλο που, παρ’ όλα αυτά, άλλωστε, σε αντίθετη περίπτωση, διαφορετικά, έστω και αν.....
ΔΙΑΖΕΥΞΗ
ή-ή, είτε-είτε
ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ
γιατί, διότι, επειδή, αφού, καθώς, εφόσον, για το λόγο ότι……
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ
γι’ αυτό το λόγο, συνεπώς, αυτό έχει ως αποτέλεσμα…..
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
άρα, επομένως, συνοψίζοντας, καταλήγοντας, κατά συνέπεια, συμπερασματικά, ανακεφαλαιώνοντας, λοιπόν, σύμφωνα με τα παραπάνω, όπως προκύπτει, τελικά, τέλος, συνεπώς, ….
ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ
δηλαδή, για παράδειγμα, με άλλα λόγια, για να γίνω πιο σαφής, συγκεκριμένα, ειδικότερα, για την ακρίβεια….
ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΗ
αν, με την προϋπόθεση να , με τον όρο να, εκτός αν….
ΧΡΟΝΙΚΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ
πρώτα, έπειτα, ύστερα, στη συνέχεια, τότε, όταν , αμέσως, αργότερα, έπειτα, μετά από αυτό, ταυτόχρονα, την ίδια στιγμή, παράλληλα, ώσπου, προηγουμένως…..
ΤΟΠΙΚΗ ΣΧΕΣΗ
πάνω, κάτω, παραπέρα, εδώ, εκεί, δίπλα, στο βάθος, μέσα, έξω, ….
ΕΜΦΑΣΗ
εκείνο που προέχει, πολύ περισσότερο, το σημαντικότερο από όλα, είναι αξιοσημείωτο, πρέπει να τονιστεί, ακόμα, …..
ΤΡΟΠΟΣ
έτσι, με αυτόν τον τρόπο, όμοια, παρόμοια, με τον ίδιο τρόπο…
ΣΚΟΠΟΣ
για το σκοπό αυτό, για να , με το σκοπό να…
ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ
πράγματι, πραγματικά, βέβαια, μάλιστα, ακριβώς, οπωσδήποτε…..

 

Κυριακή, 24 Μαρτίου 2013

ΚΛΕΦΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Με αφορμή την επέτειο της 25ης Μαρτίου......




ΚΛΕΦΤΙΚΟ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ

Κλέφτικα τραγούδια

Τα κλέφτικα τραγούδια γράφτηκαν κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, όταν πολλοί Έλληνες αρνούμενοι να ζουν κάτω από τον Τουρκικό ζυγό, έφευγαν στα βουνά για να ζήσουν ελεύθεροι. Εκεί συγκροτούσαν τα ένοπλα σώματα των κλεφτών, τα οποία έκαναν επιθέσεις εναντίον των Τούρκων. Από τα κλέφτικα τραγούδια αντλούμε πολλές φορές πληροφορίες  για τις συνθήκες ζωής και τους αγώνες των κλεφτών.

Στα κλέφτικα τραγούδια οι ήρωες δεν ξεπερνούν σχεδόν ποτέ τα συνηθισμένα ανθρώπινα μέτρα και δεν μπορούν να νικήσουν χιλιάδες εχθρούς. Ο αγώνας τους εναντίον των Τούρκων ήταν άνισος ωστόσο αυτοί περιφρονούσαν τους κινδύνους και δεν υποτάσσονταν στις δυσκολίες, έδειχναν ιδιαίτερη παλικαριά.Σ' αυτό το κλέφτικο τραγούδι αναδεικνύεται ο αγώνας της εθνικής αποκατάστασης μαζί με τα αιτήματα της κοινωνικής δικαιοσύνης και του σεβασμού των ατομικών δικαιωμάτων.

Ενότητα 1η: Η συμβουλή της μάνας

(Βασίλη ………..να δουλέψουν)
Το κλέφτικο τραγούδι μας μεταφέρει στην ιστορικοκοινωνική πραγματικότητα των προεπαναστατικών χρόνων.

Μια μάνα, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, από αγάπη και φροντίδα για το γιο της, τον Βασίλη, του προτείνει να κάτσει φρόνιμα: δηλαδή να μην κάνει κάτι παράτολμο, να λειτουργήσει με βάση τη λογική, να κάτσει σπίτι του, να γίνει νοικοκύρης και να επιλέξει την γεωργική και κτηνοτροφική ζωή που του εξασφαλίζει ηρεμία και οικονομική άνεση.

Η μητέρα απευθύνεται στο γιο της σε β πρόσωπο . Η ζωή που περιγράφει η μητέρα στο γιο της φαίνεται μια όμορφη ζωή με ανέσεις και ηρεμία αλλά αποσιωπάται ένα σημαντικό στοιχείο: η έλλειψη ελευθερίας

Ενότητα 2η: Η απόφαση του Βασίλη να γίνει κλέφτης

(Μάνα μου……… Αρβανίτες)

Ο Βασίλης είναι ένας κοινός άνθρωπος αλλά το ιδανικό της ελεύθερης ζωής και η βαθιά αίσθηση της αξιοπρέπειας τον οδηγούν να απαρνηθεί την βολεμένη ζωή του υπόδουλου και να διαλέξει την επικίνδυνη αλλά ελεύθερη ζωή των κλεφτών.Ο Βασίλης απαντά κατηγορηματικά ότι δεν πρόκειται να κάτσει φρόνιμα για να αποκτήσει όλα όσα του ανέφερε η μητέρα του και να συμβιβαστεί με μια υπόδουλη ζωή. Στο λόγο του επαναλαμβάνει κάποια από τα λόγια της μάνας του και λέει ότι δεν δέχεται να είναι σκλάβος των Τούρκων ή των Ελλήνων που συνεργάζονταν με τους Τούρκους και εκμεταλλεύονταν τους συμπατριώτες τους. Στα λόγια του διακρίνουμε προμηνύματα του απελευθερωτικού αγώνα του 1821.

Ο Βασίλης ανακοινώνει την απόφαση του ,που είναι να γίνει κλέφτης και να φύγει στα βουνά. Μάλιστα ζητά από την ίδια τη μητέρα του αν του δώσει τα όπλα του ώστε να την κάνει να συμμετέχει και αυτή  στην απόφαση του. Η παρομοίωση «να πεταχτώ σαν το πουλί» φανερώνει τη δίψα του Βασίλη για ελευθερία. Ο Βασίλης αισθάνεται την ανάγκη να βαδίζει ελεύθερα αλλά αυτό δεν του αρκεί: θέλει να κάνει και πόλεμο εναντίον των κατακτητών: δηλώνεται η ανδρεία και η γενναιότητα του. Η πορεία του προς τα βουνά περιγράφεται πολύ γλαφυρά και παραστατικά. Η κλιμάκωση και το ασύνδετο παρουσιάζουν την πορεία του Βασίλη προς την κλεφτουριά, την ανάληψη δράσης και την έναρξη του αγώνα κατά των Τούρκων. Ο Βασίλης παρουσιάζεται: αξιοπρεπής, ασυμβίβαστος, αποφασιστικός, υπερήφανος, λάτρης της ελευθερίας, γενναίος, τολμηρός, αγωνιστής, άξιος συνεχιστής των προγόνων του.

Ενότητα 3η : Η πραγματοποίηση της απόφασης του Βασίλη

(Πουρνό……παλικάρι)

Ο Βασίλης αποχαιρετά τη μητέρα του η οποία δεν κάνει καμιά προσπάθεια να τον μεταπείσει και αποδέχεται την απόφαση του. Ο Βασίλης φτάνει στον προορισμό του και μιλά με τα στοιχεία της φύσης που τον υποδέχονται στην καινούρια του ζωή.  Ο Βασίλης χαίρεται που είναι πια ελεύθερος και τα προσωποποιημένα στοιχεία της φύσης τον καλοδέχονται και τον επαινούν.

Στιχουργική- γλώσσα

Το τραγούδι έχει όλα τα τυπικά γνωρίσματα των δημοτικών τραγουδιών.Ο στίχος είναι ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος, ανομοιοκατάληκτος και χωρίζεται σε δύο ημιστίχια. Κάθε στίχος έχει ολοκληρωμένο νόημα. Η γλώσσα είναι απλή, λαϊκή, δημοτική, κυριαρχούν οι ρηματικοί τύποι, απουσιάζουν τα επίθετα και υπάρχουν ιδιωματικές λέξεις( γένεις, κοπέλια, σουρίξω, γιατάκια). Υπάρχει παρατακτική σύνδεση, εκφραστική λιτότητα, προσωποποίηση και συνομιλία με τη φύση.

Ύφος : ζωντανό, παραστατικό, γρήγορο, (διάλογος, ενεστώτας), συγκινητικό (όταν η μάνα τον συμβουλεύει), ηρωικό (όταν η κλεφτουριά τον υποδέχεται).


Του Κίτσου η μάνα (Κλέφτικο Δημοτικό)
Του Κίτσου η μάνα κάθουνταν στην άκρη στο ποτάμι
με το ποτάμι μάλωνε και το πετροβολούσε.
«Ποτάμι, για λιγόστεψε, ποτάμι, γύρνα πίσω,
για να περάσω αντίπερα, στα κλέφτικα λημέρια,
πο' 'χουν οι κλέφτες σύνοδο κι όλοι οι καπεταναίοι».


Τον Κίτσο τόνε πιάσανε και παν' να τον κρεμάσουν.
Χίλοι τον παν' από μπροστά και δυό χιλιάδες πίσω,
κι ολοξοπίσω πάγαινεν η δόλια του η μανούλα.
«Κίτσο μου, πού είναι τ' άρματα, πού τα 'χεις τα τσαπράζια,
τις πέντε αράδες τα κουμπιά τα φλωροκαπνισμένα;»
«Μάνα λωλή, μάνα τρελή, μάνα ξεμυαλισμένη,
μάνα, δεν κλαίς τα νιάτα μου, δεν κλαίς τη λεβεντιά μου,
μον' κλαίς τα 'ρημα τ' άρματα, τα 'ρημα τα τσαπράζια;»

  

Ένας αϊτός περήφανος(Κλέφτικο Δημοτικό)


Ένας αϊτός περήφανος, ένας αϊτός λεβέντης
από την περηφάνεια του κι’ από τη λεβεντιά του,
δεν πάει τα κατώμερα να καλοξεχειμάση,
μον’μένει απάνω 'ς τα βουνά, ψηλά 'ς τα κορφοβούνια.
Κ’ έρρηξε χιόνια 'ς τα βουνά και κρούσταλλα 'ς τους κάμπους,
εμάργωσαν τα νύχια του κ' επέσαν τα φτερά του.
Κι' αγνάντιο βγήκε κ' έκατσε, 'ς ένα ψηλό λιθάρι,
και με τον ήλιο μάλωνε και με τον ήλιο λέει.
"Ήλιε, για δε βαρείς κ' εδώ 'ς τούτη την αποσκιούρα,
να λειώσουνε τα κρούσταλλα, να λειώσουνε τα χιόνια,
να γίνη μια άνοιξη καλή, να γίνη καλοκαίρι,
να ζεσταθούν τα νύχια μου, να γιάνουν τα φτερά μου,
να ρθούνε τάλλα τα πουλιά και τάλλα μου ταδέρφια.