Το να ξεστομίζεις μια λέξη είναι σαν να χτυπάς μια νότα στο πληκτρολόγιο της φαντασίας.
Για όσα δεν μπορείς να μιλήσεις πρέπει να σωπαίνεις.

Ludwig Wittgenstein

Τετάρτη, 28 Οκτωβρίου 2015

Ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου 1940

 Γ.Θεοτοκάς

Το κείμενο αποτελεί μια αυθεντική περιγραφή-μαρτυρία γύρω από το πώς δέχτηκε ο αθηναϊκός λαός την είδηση της κήρυξης του ελληνοϊταλικού πολέμου. Ο Θεοτοκάς, ως αυτόπτης μάρτυρας και δρων πρόσωπο, καταγράφει στο προσωπικό του ημερολόγιο τα προσωπικά του συναισθήματα και τις σκέψεις που του γεννήθηκαν με αφορμή τις εκδηλώσεις των ανθρώπων.

Θεματικά κέντρα
  • Η εθνική ομοψυχία και ομόνοια και η συμβολή τους στην επιτυχή έκβαση εθνικών υποθέσεων.
  • Οι διαφορετικές αντιδράσεις των ανθρώπων απέναντι στο γεγονός του πολέμου.
  • Πόλεμος και καθημερινή ζωή των ανθρώπων.
Ημερολόγιο
Είναι ένα κειμενικό είδος στο οποίο ένα άτομο καταγράφει τα πιο σημαντικά 
γεγονότα της προσωπικής του ζωής καθώς και της δημόσιας ζωής της εποχής του. 
Το ημερολόγιο είναι κείμενο με προσωπικό χαρακτήρα και δε γράφεται για να δημοσιευτεί
ή για να διαβαστεί από άλλους εκτός από τον ίδιο το συγγραφέα.

Χαρακτηριστικά ημερολογίου

  1. Δήλωση τόπου και χρόνου και η χρονολογική παράθεση των γεγονότων.
  2. Μεσολαβεί ελάχιστος χρόνος ανάμεσα στο χρόνο των γεγονότων και στην καταγραφή τους.
  3. Λόγος επιγραμματικός,  ελλειπτικός και πολλές φορές συνθηματικός.
  4. Γραφή συνειρμική και  αποσπασματική. 
  5. Οι σκέψεις και οι ιδέες οργανώνονται και αναπτύσσονται με ελεύθερο τρόπο.
  6. Περιέχει σχόλια, παρατηρήσεις, κρίσεις και σκέψεις και μια υποκειμενική καταγραφή όλων των θεμάτων που απασχολούν το άτομο που γράφει το ημερολόγιο.
  7. Καταγραφή σκέψεων σε α πρόσωπο.
  8. Το ύφος είναι προσωπικό, φυσικό, στοχαστικό και εξομολογητικό.
  9. Συνήθως είναι ένα είδος γραπτού εσωτερικού μονολόγου όμως μπορεί να απευθύνεται και σε ένα τρίτο φανταστικό πρόσωπο.





Συναισθήματα
Αφηγητής: Στην αρχή αισθάνεται ανακούφιση που η Ελλάδα μπήκε στον πόλεμο, 
στη συνέχεια απάθεια καθώς διαβάζει τις εφημερίδες, δεν φοβάται αλλά δεν συμμετέχει στον 
ενθουσιασμό των γύρω του. Αργότερα όμως, όταν κατεβαίνει στο κέντρο της Αθήνας, αλλάζει 
διάθεση, συγκινείται και συμμετέχει στη χαρά και στην έξαψη του πλήθους.
Η γυναίκα-πρόσφυγας: έζησε την καταστροφή της Σμύρνης και φοβάται με τη σκέψη ενός 
νέου πολέμου.
Γυναίκες: βλέπουν τους στρατιώτες που ετοιμάζονται για πόλεμο, αγωνιούν για τα παιδιά 
τους και δεν μπορούν να συμμεριστούν τον ενθουσιασμό των στρατιωτών.

Παράλληλο κείμενο
Να εντοπίσετε ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στο απόσπασμα του Γ. Θεοτοκά και το 
κείμενο του 'Αγγ. Τερζάκη που ακολουθεί:
Άγγελος Τερζάκης, Ελληνική Εποποιία (1940-1941), Αθήνα 1964, σ. 39-40:
Έξω ξημέρωνε η 28η Οκτωβρίου
Ένας άνεμος καινούργιος, ανυποψίαστος, άρχιζε να φυσάει πάνω στην Αθήνα.
Ήταν η ώρα 6 όταν οι σειρήνες της αντιαεροπορικής άμυνας ξύπνησαν την πολιτεία. 
Ο ουρανός ήταν πεντακάθαρος, λεύκαζε ο όρθρος, μύριζε δροσιά. Στους δρόμους, 
τους έρημους ακόμα, κράτησαν μερικά παραθυρόφυλλα, κάποιες μπαλκονόπορτες. 
Οι άνθρωποι ξυπνούσαν ξαφνιασμένοι, ρωτούσαν τους πρώτους διαβάτες. 
Ένα βουητό ανέβαινε λίγο-λίγο από γύρω, από μακριά, τα πρώτα ομαδικά βήματα 
πάφλασαν στην άσφαλτο. Μάτια υψώνονταν στον ουρανό, έψαχναν. Όμως σ’ όλη αυτή 
την κίνηση που άρχιζε και πύκνωνε σε μικρές συντροφιές, σε ομάδες που ξεκινούσαν για τα
 κέντρα, δεν ξεχώριζες ταραχή ή αγωνία. Μια διάθεση ευφορίας, κέφι ανάλαφρο, αλλόκοτο, 
ξεσήκωνε τις ψυχές, πρωινό αγέρι που κολπώνει το πανί. Στα μάτια των ανθρώπων που 
αντικρίζονταν έφεγγε ένα χαρούμενο ξάφνιασμα, σάμπως όλος αυτός ο κόσμος, 
ο ίσαμε χτες βουτηγμένος στην καθημερινότητα και στη βιοπάλη, να μάθαινε ξαφνικά 
πως έχει μέσα του κρυμμένα νιάτα.

Κυριακή, 25 Οκτωβρίου 2015

Φιλαναγνωσία και Δημιουργική γραφή

 Ιδέες, κείμενα και χρήσιμο υλικό για τη δημιουργική γραφή και την καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας










 


 

http://www.schools.ac.cy/klimakio/Themata/logotechnia/analytika_programmata/dimiourgiki_grafi_ekpaideftikos.pdf

Η λογοτεχνία στα νέα περιβάλλοντα των ΤΠΕ: κυβερνολογοτεχνία και ebooks, ψηφιακές κοινότητες αναγνωστών, δημιουργική γραφή και αφήγηση στον ψηφιακό κόσμο, Αποστολίδου Βενετία

 Η αξιοποίηση των ΤΠΕ και της δημιουργικής γραφής για τη διδασκαλία της λογοτεχνίας και την παραγωγή συνεχούς γραπτού λόγου: πλαίσιο, εφαρμογή και διαπιστώσεις από τη σχολική πράξη, Νικολαΐδου Σοφία, Μαυρίδου Αλεξάνδρα, Ρουβάς Γεώργιος

Τεύχος 15, περιοδικό  Κείμενα

Φιλαναγνωσία και δημιουργική γραφή






Παρασκευή, 23 Οκτωβρίου 2015

Πρόλογος (2η σκηνή Ελένη-Τεύκρος)


ΠΡΟΛΟΓΟΣ
2η σκηνή(στίχοι 83-191)

Διάλογος Τεύκρου-Ελένης

Δομή ενότητας

  1. Τα συναισθήματα του Τεύκρου για την Ελένη(στίχοι 93-104)
  2. Η ταυτότητα και οι περιπέτειες του Τεύκρου.(105-128)
  3. Οι πληροφορίες του Τεύκρου για τους Έλληνες του τρωικού πολέμου.(129-138)
  4. Οι πληροφορίες του Τεύκρου για την οικογένεια της Ελένης.(139-168)
  5. Ο σκοπός της άφιξης του Τεύκρου και το πρόβλημα του.(169-191)


Ο ρόλος του Τεύκρου στην εξέλιξη του έργου και η συνάντηση του με την Ελένη

  •   Πληροφορεί την Ελένη και το θεατή για το νόστο των Ελλήνων από την Τροία και για την εξαφάνιση του Μενελάου στο πέλαγος.
  •   Η Ελένη πληροφορείται για τα συγγενικά της πρόσωπα(τη μητέρα της και τα αδέλφια της).
  •   Η πληροφορία για το χαμό του Μενέλαου θα οδηγήσει την Ελένη σε ένα σπαραχτικό θρήνο μαζί με το χορό.
  •   Προετοιμάζεται η εμφάνιση της μάντισσας Θεονόης από την οποία η Ελένη θα ζητήσει πληροφορίες για το Μενέλαο.
  •   Στο τέλος του προλόγου ο Τεύκρος αποχωρεί ευχόμενος στην Ελένη να της ξεπληρώσουν οι θεοί τη χάρη.(αίσιο τέλος του έργου)
  •   Η απειλή του γάμου που αντιμετωπίζει η Ελένη είναι ένα στοιχείο που προωθεί την πλοκή.


Γιατί επιλέγεται ο Τεύκρος

  •   Ήταν από τους λίγους φημισμένους ήρωες που επέζησαν από τον Τρωικό πόλεμο και ο μόνος ήρωας που οι περιπέτειες του τον οδήγησαν στην Αίγυπτο.
  •   Με τον Τεύκρο(συνδέεται με την Κύπρο ως οικιστής της Σαλαμίνας) ο Ευριπίδης εκφράζει τα φιλικά αισθήματα του Αθηναϊκού λαού προς το βασιλιά της Κύπρου Ευαγόρα που στήριξε τους Αθηναίους σε δύσκολες στιγμές).
  •   Το παράδειγμα του Τεύκρου που θέλει να δημιουργήσει μια καινούρια πόλη δίνει θάρρος στους Αθηναίους και τους εμψυχώνει σε μια δύσκολη στιγμή για αυτούς.( Σικελική εκστρατεία).

Κοινά στοιχεία Ελένης-Τεύκρου.

  •   Βρίσκονται και οι δύο μακριά από την πατρίδα τους.
  •   Είναι και οι δύο θύματα μιας «κρίσης»(κρίση για την πιο όμορφη και κρίση των όπλων).
  •   Ο πόλεμος ρυθμίζει τις τύχες τους.
  •   Έχουν και οι δύο χρησμό ότι θα γυρίσουν στην πατρίδα τους.




Στιχομυθία: διάλογος ανάμεσα σε δύο πρόσωπα σε μονόστιχα, σε σκηνές έντονου πάθους, έντονων συναισθημάτων και ανταλλαγής πληροφοριών. Η στιχομυθία προσδίδει ένταση και πάθος και βοηθά στην ψυχολογία και στην περιγραφή της συγκίνησης.

Τραγική ειρωνεία: η κατάσταση κατά τη οποία τα πρόσωπα του δράματος αγνοούν πράγματα που γνωρίζουν τα άλλα πρόσωπα της τραγωδίας ή οι θεατές. Εξαιτίας αυτής της άγνοιας τα λόγια των ηρώων οδηγούν σε λανθασμένες εκτιμήσεις και αποκτούν διαφορετικό νόημα για τον καθένα.

Παραδείγματα τραγικής ειρωνείας: στίχοι 91-93, 97, 133, 142, 188-189, 191.



Η έννοια του πολέμου στον Ευριπίδη

Ο πόλεμος στον Ευριπίδη έχει χάσει την ηρωική-επική του διάσταση και είναι απλά η αιτία των συμφορών που πλήττουν όλους τους ανθρώπους, νικητές και ηττημένους. Οι πολεμιστές είναι τραγικά πρόσωπα και όλοι υποφέρουν από τα δεινά του πολέμου. Ο Ευριπίδης κατακρίνει την τρέλα και τον παραλογισμό του πολέμου.



Οψις

Στη σκηνή εμφανίζεται από τη δεξιά πάροδο ο Τεύκρος. Φέρει στρατιωτική σκευή και κρατά τόξο. Δίνει σκηνογραφικές πληροφορίες για το παλάτι που προβάλλουν την ομορφιά και τη μεγαλοπρέπεια του παλατιού. Αντικρίζει αποσβολωμένος την Ελένη η οποία πρέπει να έχει ανασηκωθεί από τον τάφο του Πρωτέα. Ο Τεύκρος ετοιμάζεται να χτυπήσει την Ελένη με τη σαΐτα του.



ΑΣΚΗΣΗ

Με ποιες λέξεις και με ποιους εκφραστικούς τρόπους εκφράζει ο Τεύκρος τα συναισθήματα του για την Ελένη;




Τετάρτη, 21 Οκτωβρίου 2015

Ο παππούς και το εγγονάκι

Ο παππούς και το εγγονάκι, Λέων Τολστόι

Η υπόθεση του κειμένου

Η αδυναμία του ηλικιωμένου να εξυπηρετήσει τον εαυτό του και η άσχημη συμπεριφορά των παιδιών του, που ζουν μαζί του στο ίδιο σπίτι. Η πράξη τους όμως, να βάλουν τον παππού να τρώει από την ξύλινη γαβάθα γίνεται η αιτία να καταλάβουν το λάθος τους και έτσι, αφού συνειδητοποιούν οτι κάποια στιγμή η στάση τους θα ξεπληρωθεί με τον ίδιο τρόπο, αλλάζουν  και φέρονται στον παππού όπως θα ήθελαν να συμπεριφέρονται οι άλλοι σε αυτούς.

Θεματικά κέντρα
  1. Τα άτομα της τρίτης ηλικίας και οι ανάγκες τους(φροντίδα, κατανόηση, αγάπη).
  2.  Η σκληρότητα που δείχνουν κάποτε οι άνθρωποι απέναντι στους γέροντες γονείς τους.
  3. Η γεροντική ηλικία αποτελεί ένα φυσιολογικό στάδιο στον κύκλο της ζωής.
Είναι ένα διήγημα στο οποίο συναντάμε τα βασικά χαρακτηριστικά του είδους: πλοκή, κορύφωση σε ένα καίριο γεγονός, λιτότητα εκφραστικών μέσων. Ωστόσο το κείμενο
περιέχει και αρκετά στοιχεία παραμυθιού, καθώς δεν δηλώνεται ο τόπος και ο χρόνος, η δράση είναι γρήγορη με κυρίαρχη τη ρηματική διατύπωση και η αφήγηση καταλήγει σε διακριτικό αλλά σαφέστατο διδακτικό μήνυμα:  όποια συμεριφορά δείχνει κανείς προς τους γέροντες γονείς του, την ίδια θα έχει πιθανότατα και ο ίδιος από τα παιδιά του.

Αφηγηματικές τεχνικές
  •  Αφήγηση σε τρίτο πρόσωπο, ετεροδιηγητικός αφηγητής.
  • Περιγραφή(Τα πόδια του...χυνόταν το φαγητό).
  • Διάλογος: ανάμεσα στον Μίσα και στον πατέρα του.
Γλώσσα απλή και ύφος απλό, ζωντανό και παραστατικό.

Ο παππούς
Είναι ένας ανήμπορος γέροντας που αντιμετωπίζει την άσχημη συμπεριφορά του γιου και της νύφης του. Νιώθει οτι είναι βάρος και άχρηστος και αισθάνεται θλίψη και απογοήτευση για τη στάση των παιδιών του αλλά δεν μπορεί να αντιδράσει γιατί τους χρειάζεται.

Γιος-νύφη
Φέρονται με σκληρότητα στον ανήμπορο παππού και τον απομονώνουν χωρίς να σκεφτούν οτι κάποτε και αυτοί θα βρεθούν στην ίδια δύσκολη θέση. Πιο σκληρή παρουσιάζεται η γυναίκα αλλά και ο γιος έχει τις ίδιες ευθύνες. Η απάνθρωπη και απαξιωτική συμπεριφορά τους θα γίνει αντικείμενο κριτικής από το παιδί τους που θα τους κάνει να κατανοήσουν το λάθος τους.

Παιδί
Με την αφελή μιμητική συμπεριφορά του γίνεται ο σκληρός κριτής των γονιών του αλλά και ο καταλύτης για την αλλαγή της συμπεριφοράς τους.


Τρίτη, 20 Οκτωβρίου 2015

Νεοελληνικός διαφωτισμός και Ρήγας Βελεστινλής

Νεοελληνικός διαφωτισμός

 





Νεοελληνικό Διαφωτισμό ονομάζουμε το σύνολο των πνευματικών και συνειδησιακών φαινομένων της νεοελληνικής ιστορίας που συνέβησαν την πεντηκονταετία 1774 – 1821. Αν και χρονικά η έναρξη του Διαφωτισμού τοποθετείται στις αρχές του 18ου αιώνα, τίθεται ως ιστορικό ορόσημο η Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) μεταξύ Οθωμανών και Ρώσων, η οποία περιλάμβανε ευνοϊκούς κυρίως οικονομικούς όρους για τους υπόδουλους λαούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γεγονός που επέτρεψε και την πνευματική ανάπτυξη των Ελλήνων.

Η περίοδος αυτή της νεοελληνικής ιστορίας χαρακτηρίστηκε από τους μελετητές ως Νεοελληνικός Διαφωτισμός σε αντιδιαστολή με τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό που εμφανίστηκε τον 17ο και 18ο αιώνα στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στη Γαλλία. Διαφωτισμός ή Αιώνας των Φώτων ονομάστηκε η οικονομική, επιστημονική, πολιτική και γενικότερα ιδεολογική κίνηση που έθεσε ως στόχο τη βελτίωση της ανθρώπινης κοινωνίας. Ο Διαφωτισμός υπήρξε ένα πολύ σημαντικό κίνημα που άλλαξε τη νοοτροπία και τον τρόπο σκέψης σε ολόκληρη την Ευρώπη, επηρέασε σχεδόν όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας και οδήγησε στην Γαλλική Επανάσταση.

Η τελευταία δεκαετία του 18ου αιώνα και οι δύο πρώτες του 19ου είναι χρόνια κρίσιμα και πολύ σημαντικά για το νέο ελληνισμό. Όλα δείχνουν πως το σκλαβωμένο έθνος προχωρεί προς μια καινούρια σύνθεση και τελικά προς την απελευθέρωση. Η οικονομική ευημερία, η άνοδος της μεσαίας τάξης, η διεύρυνση των ενδιαφερόντων, η δίψα για παιδεία και παράλληλα η σταδιακή εθνική χειραφέτηση και ο πόθος για ελευθερία είναι τα κύρια χαρακτηριστικά του αναγεννώμενου νέου ελληνισμού.

Η κοινωνική, οικονομική και πνευματική εξέλιξη εκφράζεται αρκετά έντονα και στη συγγραφική παραγωγή. Πολυπληθείς εκδόσεις πρωτότυπων ή μεταφρασμένων έργων, περιοδικά, εφημερίδες αυξάνονται συν τω χρόνω και δίνουν στους νέους Έλληνες τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με κάθε είδος γνώσης.

Όσον αφορά τα ελληνικά Γράμματα, η συγγραφική παραγωγή την περίοδο του Διαφωτισμού αναφέρεται κυρίως σε ιστορικά και φιλολογικά έργα και πολύ λιγότερο στη λογοτεχνία. Αυτό ήταν φυσικό αφού ο σκοπός σε εκείνη την ιστορική στιγμή ήταν να μάθουν οι σκλαβωμένοι ραγιάδες την εθνική και ιστορική τους καταγωγή και να συνειδητοποιήσουν την ιστορική τους προοπτική. Γι’ αυτό και την περίοδο του Διαφωτισμού οι λόγιοι στρέφονται κυρίως προς τους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς και προσπαθούν με τα έργα τους να συμβάλουν στην εθνική αυτογνωσία. Ωστόσο, δεν λείπουν και τα πρώτα αξιόλογα ποιητικά έργα που δείχνουν ακριβώς ότι η αφύπνιση των συνειδήσεων την περίοδο του Διαφωτισμού απλωνόταν σε όλο το φάσμα του πνεύματος. 



 Ρήγας Βελεστινλής
Ο Ρήγας Βελεστινλής γεννήθηκε το 1757 από εύπορη οικογένεια σ’ ένα θεσσαλικό κεφαλοχώρι, το Βελεστίνο, από το οποίο πήρε στη συνέχεια και την επωνυμία του «Βελεστινλής». Η ονομασία «Φεραίος» οφείλεται σε εξαρχαϊσμό των μεταγενέστερων από την αρχαία πόλη Φερραί, η οποία βρισκόταν δίπλα στο Βελεστίνο. Αν και δεν υπάρχουν πολλές μαρτυρίες για τις σπουδές του Ρήγα, είναι βέβαιο ότι πήρε καλή μόρφωση στα σχολεία των Αμπελακίων και της Ζαγοράς του Πηλίου, ενώ για ένα διάστημα διετέλεσε δάσκαλος στο χωριό Κισσός του Πηλίου.


Τα γεγονότα που έζησε ο Ρήγας κατά τη διάρκεια της εφηβείας του στη Θεσσαλία ήταν από τα σημαντικότερα της ελληνικής ιστορίας των προεπαναστατικών χρόνων. Ήταν μόλις δώδεκα χρονών, όταν ξέσπασε η μεγάλη αναστάτωση στις ελληνικές χώρες, τα Ορλωφικά. Στα είκοσί του χρόνια περίπου μεταβαίνει στην Κωνσταντινούπολη και γίνεται γραμματικός του πρώην ηγεμόνα της Βλαχίας Αλέξανδρου Υψηλάντη. Εκεί βρίσκει την ευκαιρία να μορφωθεί ακόμη περισσότερο, να μάθει ξένες γλώσσες, να γνωρίσει πρόσωπα και πράγματα της εποχής και του τόπου του και να χαράξει την πορεία της ζωής του. Αργότερα, εγκαταστάθηκε στο Βουκουρέστι ως έμπιστος γραμματικός του ηγεμόνα Νικόλαου Μαυρογένη, ο οποίος για ένα διάστημα του εμπιστεύτηκε τη θέση του «καϊμακάμη», δηλαδή επάρχου, διοικητή της Κραϊόβας. Η θητεία του στη θέση αυτή συμπίπτει με την έναρξη το 1787 του δεύτερου ρωσοτουρκικού πολέμου που έλαβε χώρα στην περιοχή της Μολδοβλαχίας. Μετά την ήττα των Οθωμανών από τους Αυστρορώσους και την κατάληψη του Βουκουρεστίου, εγκαταλείπει την υπηρεσία του Μαυρογένη και περνά στο στρατόπεδο των Αυστριακών. Το 1790 πηγαίνει στη Βιέννη, όπου παραμένει για μισό περίπου χρόνο, εργαζόμενος ως γραμματικός.


Στο σύντομο αυτό χρονικό διάστημα κατορθώνει να τυπώσει τα δύο του πρώτα βιβλία: ΤοΣχολείον των Ντελικάτων Εραστών, μια συλλογή ερωτικών διηγημάτων που είναι ουσιαστικά μεταφράσεις διηγημάτων του Γάλλου συγγραφέα Restif de la Bretonne και και το Φυσικής Απάνθισμα, συνερανισμένο από γαλλικά και γερμανικά βιβλία.


Στις αρχές του 1791 ο Ρήγας επιστρέφει στην Βλαχία και παραμένει εκεί μέχρι και το  1796. Η ανακωχή μεταξύ Αυστριακών και Τούρκων το 1790 και το τέλος του ρωσοτουρκικού πολέμου με την υπογραφή της Συνθήκης του Ιασίου το 1792 κάνουν φανερό στους υπόδουλους χριστιανικούς λαούς πως δεν πρέπει να στηρίζουν τις ελπίδες τους στην Αυστρία και τη Ρωσία. Η Γαλλική Επανάσταση του 1789 με τα κηρύγματά της βρίσκουν μεγαλύτερο έδαφος ανταπόκρισης στον Θεσσαλό πατριώτη, ο οποίος την εποχή αυτή μελετάει το γαλλικό επαναστατικό σύνταγμα, μεταφράζει Γάλλους διαφωτιστές, αρχίζει να συνθέτει το Θούριό του και άλλα επαναστατικά τραγούδια και σχεδιάζει τη Μεγάλη Χάρτα της Ελλάδος.


Από το 1796 και μετά εκδίδει στη Βιέννη τους χάρτες της Κωνσταντινούπολης, της Βλαχίας, της Μολδαβίας, μέρους της Τρανσυλβανίας και της Ελλάδας και τα πατριωτικά του τραγούδια Θούριος και Πατριωτικός Ύμνος. «Ο Θούριος είναι μια επαναστατική φωνή», όπως σημειώνει ο Λίνος Πολίτης, «βαλμένη σε μέτρα ποιητικά, φωνή όμως που προδίδει έναν πύρινο ενθουσιασμό και μια ψυχή που πραγματικά φλέγεται». Δεν είναι τυχαίο που ο Θούριος αποτέλεσε το τραγούδι των επαναστατημένων Ελλήνων αργότερα.


Παράλληλα με τις εκδοτικές του δραστηριότητες ο Ρήγας ετοιμάζει την οριστική του αποχώρηση από τη Βιέννη. Η προσωπικότητα του Ναπολέοντα και ο άνεμος αλλαγής που φέρνει στη μοναρχική Ευρώπη είχε διαμορφώσει ένα κλίμα επαναστατικής διέγερσης σ’ όλους τους υπόδουλους λαούς της Ευρώπης. Ο Ρήγας προσπαθεί να εξασφαλίσει την αρωγή του Ναπολέοντα στα επαναστατικά του σχέδια. Του απευθύνει επιστολή, θέλοντας να ζητήσει τη συνδρομή του για την απελευθέρωση της πατρίδας του.


Η τελευταία φάση προετοιμασίας του Ρήγα συνδέεται με τα δύο επαναστατικά κείμενα, τα οποία τύπωσε το 1797 σε μεγάλο αριθμό αντιτύπων:

1) Το  Επαναστατικό Μανιφέστο, ένα τετρασέλιδο που τυπώθηκε σε 3.000 αντίτυπα και εκκινεί με το σύνθημα «Ελευθερία – Ισοτιμία - Αδελφότης» και περιλαμβάνει  την Προκήρυξη, ένα ένθερμο πατριωτικό κείμενο, τη Νέα πολιτική Διοίκηση των κατοίκων της Ρούμελης, της Μικράς Ασίας, των Μεσογείων Νήσων και της Βλαχομπογδανίας, το οποίο απαρτίζεται από τα «Δίκαια του Ανθρώπου και του πολίτου», το κυρίως «Σύνταγμα» και το «Παράρτημα».

2) Το Στρατιωτικόν Εγκόλπιον, μια συναγωγή στρατιωτικών κανονισμών που προέρχονται από γερμανικό εγχειρίδιο πολέμου και συνοδεύεται από ένα επαναστατικό προοίμιο δημοκρατικής κατήχησης.

Τα δύο αυτά επαναστατικά έντυπα εστάλησαν στην Τεργέστη στο φίλο του Ρήγα Αντώνη Κορωνιό, με σκοπό να τα παραλάβει ο ίδιος για να τα διοχετεύσει στην πατρίδα. Ο ίδιος ο Ρήγας έστειλε επιστολή στο φίλο του για να τον ενημερώσει για την αποστολή των εντύπων, αλλά για κακή του τύχη η επιστολή του, λόγω απουσίας του φίλου του, έπεσε στα χέρια του συνεταίρου του Κορωνιού, Δημητρίου Οικονόμου, ο οποίος και τους κατέδωσε στην αυστριακή αστυνομία.



Ο Ρήγας συνελήφθη μόλις έφθασε στην Τεργέστη την 1η Δεκεμβρίου 1797. Το βράδυ της 30ής  Δεκεμβρίου, όταν επρόκειτο να μεταφερθεί στη Βιέννη αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει αυτοτραυματιζόμενος. Κατόρθωσε να αναβάλει για λίγο τη μεταγωγή του στη Βιέννη και παρά τις προσπάθειές του να απελευθερωθεί μέσω του Γάλλου προξένου στην Τεργέστη, οδηγήθηκε τελικά στη Βιέννη και παραδόθηκε στους Τούρκους στις 10 Μαΐου 1798 μαζί με τους συντρόφους του. Μετά από ολιγοήμερη φυλάκιση και  φρικτά βασανιστήρια στις 24 Ιουνίου 1798  θανατώθηκε με τους συντρόφους του και τα σώματά τους ρίχτηκαν στο Δούναβη. Οι τουρκικές αρχές διέδωσαν ότι οι οκτώ  δεσμώτες απέδρασαν.